Nabrzeża praskie - uzasadnienie cięć

data zamieszcznia : 2010-02-15

Widok na łęg topolowo-wierzbowy ; w górnym prawym rogu zdjęcia widzimy teren prac oraz fragment Mostu łazienkowskiego

Łęg wierzb drzewiastych i starszych krzewiatych

Na pierwszym planie podrosty klonu jesionolistnego, po prawej pas łęgu topolowo-wierzbowego, po lewej w oddali starsze zakrzewienia wierzbowe

Na rysunku powyżej przedstawiamy Państwu jak wygląda schemat cięć w terenie

Za szerokość kluczową przyjęto (280m) ^* do całkowitej wycinki. Wartość 280m została przyjęta jako 240m dominującej pomierzonej minimalnej szerokości koryta rzeki między wargami brzegowymi pokrytymi roślinnością drzewiastą od ujścia Pilicy do ujścia Bugo-Narwi poszerzone o 40m ze względów bezpieczeństwa przeciwpowodziowego i możliwości czasowe wykonania zadania.

Należy zaznaczyć iż wartość minimalna szerokości koryta rzeki liczona od linii drzew w wieku powyżej 30 lat na wymienionym odcinku wynosi 180m.

Schemat przekroju poprzecznego wykonywanych prac wygląda jak przedstawiają rysunki 1 i 2.

 

Rys 1. Układ roślinności przed pracami

 

Rys 2. Układ terenu po wykonaniu prac. Warga brzegowa ostanie rozsunięta oraz teren po wycięciu pasa krzewów zostanie ukształtowany z nadaniem jednolitego spadku w kierunku wody. Za wyjątkiem bezpośredniej bliskości rodzinnych nor bobrowych zajętych tej zimy (najczęściej u podstawy główek – wrzynki i fragmenty wysp).

 

Zrezygnowano z układu krzewów który przedstawia rys 3 która mała zapewnić osłonę boczną gęstszych zakrzewień zwierzętom lądowym występującym na tym terenie.

 

Rys 3. Uprzednio proponowany układ poprzeczny roślinności.

Przyjęty schemat prezentowany na rysunku 2 wynika z obserwacji efektu prac wykonanych w roku 2000 między mostem Łazienkowskim i Portem Czerniakowskim oraz z faktu, iż obecna linia krzewów po stronie Praskiej nie jest linią prostą i krzewiaste fragmenty zapewniające osłonę boczną wrzynają się miejscami w łęgi spełniając w ten sposób warunki dostarczenia osłony bocznej zwierzętom kopytnym (sarna i inne.) oraz niezbędną ilość pokarmu w okresie wiosennym rodzinom bobrowym. Brak uformowanej jednolitej linii drzew docelowo jednak zimniejsza wartość przyrodniczą i przede wszystkim krajobrazową. W przyszłości istnienie form krzewiastych będzie miało charakter losowy wynikający z wykonalności prac utrzymaniowych w efekcie powinien funkcjonować, jako wąski pas u podstawy ściany łęgu oraz w okolicach wrzynek ostróg.

W pasie wierzb drzewiastych widocznych na rysunku 2 i 3 pozostawione będą jedynie gatunki wierzb występujących w tym miejscu naturalnie. Wewnątrz drzewostanów łęgowych na 1/3 pasa łęgów zostaną usunięte klony jesionolistne będące gatunkiem inwazyjnym (w kolejnych nawrotach planowanych na zimę 2011/2012 pozostałe). Pas wierzb drzewiastych jak też obecność samych wierzb drzewiastych w łęgach jest kluczowa, jeśli chodzi o utrzymanie różnorodności gatunkowej ptaków kluczowych dla obszaru NATURA 2000.

W efekcie prac powstanie układ przestrzenny 3 form funkcjonalno - krajobrazowych.

Pierwszą formą będą plaże. Powstaną od strony wody w 4 lokalizacjach „Plaża przy Saskiej”, „Plaża przy Stadionie”, „Plaża przy Zoo”, Plaża naprzeciwko Zamku”, obszary będą zagospodarowane a następnie utrzymywane w standardzie plaż miejskich. Zasadnicze przeznaczenie formy to rekreacja, jednak w godzinach porannych najintensywniejszego przelotu ptaków wodno – błotnych będą stwarzały odpowiednie warunki do przebywania kluczowych gatunków ptaków obszaru NATURA 2000 Doliny Środkowej Wisły.

Drugą formą będą obszary utrzymywane w postaci trawiastej i ziołorośli poprzez wykaszanie przy najniższych stanach wód, na ogół wrześniowych. Wykaszanie uniemożliwi rozwój wierzb krzewiastych które są głównym powodem wykształcania się wargi brzegowej w postaci wału ograniczającego pojemność koryta Wisły przy średnich stanach wody. Powyższe zdanie wynika z obserwacji szybkości odkładania się mad na obszarach pokrytych roślinnością krzewiastą i trawiastą. Obecność roślinności trawiastej spowalnia nawarstwianie się wargi brzegowej a w warunkach obszaru prac – wału brzegowego z ok. 10cm rocznie do ok. 1cm. Oprócz powyżej przedstawionego uzasadnienia utrzymania formy krajobrazowej będzie on również spełniał warunki ograniczenia penetracji terenu przez ludność przy uzyskaniu atrakcyjnej formy krajobrazowej i potencjalnych środowisk stałego występowania gatunków zwierząt i roślin. Forma pod względem funkcjonalności przyrodniczej, krajobrazowej oraz struktury szaty roślinnej będzie podobna do otwartych zalewanych brzegów rzek – środowiska kluczowego dla występowania cennych w skali EU gatunków ptaków oraz przyczyni się przez to do polepszenia spójności obszaru NATURA 2000 Dolina Wisły Środkowej.

Trzecią formą przestrzenną będą łęgi topolowo-wierzbowe o utrzymywanym dzięki cięciom składzie gatunkowym eliminując gatunki obce i uzupełniając w wyjątkowych wypadkach nasadzeniami gatunków pożądanych naturalnie występujących w łęgach. Szerokość pasa łęgowego na przestrzeni ostatnich 75 lat udokumentowana w postaci fotografii lotniczych i zdjęć satelitarnych zależna była od szerokości Międzywala a następnie długości ostróg regulacyjnych. W latach 1935 – 1945 na omawianym odcinku Międzywala Wisły tworzyły się ławice piaszczyste i wyspy niezależne od urządzeń regulacyjnych zbliżone swą genezą do warunków naturalnych na odcinkach nie uregulowanych. Przy stopniowej zabudowie regulacyjnej do lat siedemdziesiątych XX wieku okna między ostrogami stopniowo się zamuliły i wypełniły madami tworząc warunki do rozwoju roślinności drzewiastej a koryto Wisły dla stanów wód niskich i średnich zostało zawężone do około 210m z 360m z początku XX wieku. Według dokumentacji w postaci zdjęć lotniczych i satelitarnych od momentu zakończenia budowy poprzecznych urządzeń regulacyjnych koryto rzeki uległo pogłębieniu i zanikły skłonności koryta rzeki do roztokowości – tworzenia bocznych odnóg i wysp a pozycja wargi brzegowej ustaliła się na szerokości średnio 240m. W związku z powyższym doszło do rozwoju roślinności drzewiastej w pasie średnio 220m i ustalenia pasa. Koryto rzeki wyznaczając pozycję brzegu w postaci wargi brzegowej wskazuje dopuszczalną szerokość zadrzewień łęgowych na tym obszarze, regulowaną w sposób naturalny zjawiskami lodowymi i hydrologicznymi działającymi na całej długości Wisły. Zmniejszona szerokość Międzywala rzeki na tym odcinku wiążąca się z zawężeniem do 460m w stosunku do projektowej 950m na innych odcinkach między ujściem Pilicy i Bugo-Narwi zmniejsza pojemność wodną Międzywala. Pojemność Międzywala jednak nie ma dużego znaczenia dla ogólnej przepustowości koryta rzeki za wyjątkiem sytuacji powstawania zatorów lodowych na odcinku Warszawskim. Ogólna przepustowość koryta rzeki regulowana jest rozstępem między bulwarem a pasem łęgowym.

Forma funkcjonalna łęgów ma zapewnić połączenie wielosezonowej funkcji rekreacyjnej, przyrodniczej i krajobrazowej. Pełnia funkcji krajobrazowych zostanie osiągnięta przypuszczalnie w ciągu ok. 25 lat które zostaną poświęcone odtworzeniu układu stref roślinności i wykształcenia linii drzew. W trakcie prac zostanie wykonana również ścieżka pieszo – rowerowa a w sprzyjających warunkach zimowych funkcjonująca również jako trasa narciarska.

W związku z losowymi stanami wód, uwzględniając zjawiska typu wody stuletnie za które były uznane wody z 1979 roku, wieloletnie prognozy klimatyczne oraz kierunki rozwoju sytuacji klimatyczno – pogodowych założono 40m bufor bezpieczeństwa w stosunku do szerokości naturalnej koryta rzeki i przyjęto szerokość 280m jako szerokość wycinki krzewów i utrzymania całkowitej przepustowości rzeki. W efekcie prac techniczna szerokość koryta rzeki o 40m przekracza szerokość rzeki funkcjonującą na odcinkach innych niż Warszawski. Uzyskane warunki 280m szerokości koryta rzeki z powodzeniem funkcjonują na odcinkach innych niż Warszawski. Jedynym efektem negatywnym z punktu widzenia funkcjonowania naturalnego koryta rzeki jest brak warunków do tworzenia się wysp nurtowych o szczególnym znaczeniu dla ptaków wodnych doliny na odcinku Warszawskim, które tworzą się przy szerokości rzeki między ujściem Pilicy a Bugo – Narwi przy szerokości minimum 280m bez obecności ostróg regulacyjnych. W związku z powyższym uzyskana w efekcie prac przepustowość koryta rzeki jest porównywalna z funkcjonującą na innych odcinkach o korycie prostym – bez odnóg bocznych – cechy zachodzenia naturalnych procesów koryta rzeki roztokowej, do których zaliczana jest Dolina Środkowej Wisły.

 

Rys 4. Docelowy stan utrzymania układu funkcjonalno – krajobrazowego Nabrzeży Praskich.

Całość prac zaprojektowana została w sposób umożliwiający spełnienie czterech głównych celów zagospodarowania: zapewnienia bezpiecznych warunków ochrony przeciwpowodziowej, rekreacji, celów ochrony przyrody tego obszaru, celów krajobrazowych.

( * ) Wartość minimalnej szerokości Wisły na odcinku od ujścia Pilicy do ujścia Bugo-Narwi wynosiła 180 m. Wartość mediany – dominującej minimalnej szerokości koryta Wisły dla 4 z 19 wykonanych pomiarów wynosiła 240 m. Wartości szerokości koryta rzeki pomierzono od wargi brzegowej do wargi brzegowej porośniętej drzewami w wieku powyżej 8 lat, przeważnie w wieku powyżej 30 lat z zaokrągleniem do 5m.

Ostatnia aktualizacja 2010-03-26 Jarek Matusiak