Czym jest Natura 2000

data zamieszcznia : 2010-07-04

Rozpoczynamy nową serię artykułów na stronie nasza-wisla.com.pl. Tym razem zajmiemy się tematyką Natury 2000 w Warszawie. Serię otworzy artykuł o podstawach, czyli: Czym jest Natura 2000?. Kolejne artykuły będą opisywały: Obszar Natura 2000 Dolina Środkowej Wisły; zarządzanie obszarami Natura 2000; fundusze unijne przeznaczone na ochronę i rozwój obszarów Natura 2000 i ich wykorzystanie w Warszawie. 

 

Czym jest Natura 2000, czyli „first things first”

 

Natura 2000 to potoczna nazwa na Europejską Sieć Ekologiczną Natura 2000. Sieć powstała w wyniku wprowadzenia dwóch Dyrektyw Rady Unii Europejskiej. Pierwszą z nich jest Dyrektywa Rady z dnia 2 kwietnia 1979 (79/409/EWG). Ten akt prawny ma na celu ochronę dzikich ptaków. Druga z Dyrektyw, z dnia 21 maja 1992 (92/43/EWG), została uchwalona ze względu na ochronę siedlisk przyrodniczych. Jak większość dyrektyw unijnych, tak i te dwie zyskały nazwy potoczne. Pierwsza nazywana jest Dyrektywą „Ptasią”, druga zyskała miano „Siedliskowej”. Oba te akty prawne zostały przeniesione na grunt polski ustawą o ochronie przyrody dnia 16 kwietnia 2004 r. w trakcie przystosowywania prawa polskiego do wymogów unijnych.

 

Europejska Sieć Ekologiczna Natura 2000 stopniowo rozwija się od 1992 roku. Ma chronić gatunki, ale również siedliska. Planowanie obszarów w sieci ma też umożliwić migrację zwierząt w coraz mocniej przekształconym przez człowieka i podzielonym krajobrazie. Sieć Natura 2000 obejmuje dwa typy obszarów wynikające z dwóch Dyrektyw. Te obszary są podzielone na:

• obszary specjalnej ochrony ptaków (tak zwane OSO);
• specjalne obszary ochrony siedlisk (tak zwane SOO)

 

Według stanu na listopad 2009 w sieci Natura 2000 znajduje się 5 242 obszary specjalnej ochrony ptaków o łącznej powierzchni 574 819 km² w całej Unii Europejskiej (dane pochodzą ze strony Komisji Europejskiej). Na terenie Polski zlokalizowanych zostało 141 obszarów tego typu o łącznej powierzchni 55 228 km². Specjalnych obszarów ochrony siedlisk w całej Unii Europejskiej jest 22 419 o łącznej powierzchni 716 992 km². W Polsce jest ich 823 o łącznej powierzchni 38 003 km². Liczby dla Polski zawierają obszary z tak zwanej Shadow List. Są to obszary zgłoszone przez organizacje pozarządowe jednak nie zaakceptowane wstępnie przez Rząd Rzeczypospolitej Polskiej. Obecnie Rada Unii Europejskiej nakazała wprowadzenie obszarów z listy Shadow do systemu ochrony. Będą one stanowiły część oficjalnej sieci. Ilustracje poniżej przedstawiają rozkład obszarów Natura 2000 w Unii Europejskiej i w Polsce. 

 

Warto pamiętać, że sieć Natura 2000 nie może być porównywana do polskich form ochrony takich jak Parki Narodowe czy rezerwaty. W obrębie obszarów chronionych Natura 2000 dopuszcza się różnorodną działalność człowieka, której warunkiem jest przestrzeganie następujących zasad:

-                 W zakresie siedlisk:

• naturalny zasięg siedliska nie zmniejsza się;
• siedlisko zachowuje specyficzną strukturę i swoje funkcje ekologiczne;
• stan zachowania typowych dla siedliska gatunków jest właściwy. Oznacza to ochronę gatunków typowych dla danego siedliska.

-                 W zakresie gatunków:

• zachowana zostaje liczebność populacji, gwarantująca jej utrzymanie się w biocenozie przez dłuższy czas;
• naturalny zasięg gatunku nie zmniejsza się;
• pozostaje zachowana wystarczająco duża powierzchnia siedliska gatunku.

 

Powyższe warunki wprowadzane są poprzez plany ochrony siedlisk przyrodniczych i gatunków, które są chronione w danym obszarze. Działania ochronne muszą uwzględniać wymogi zrównoważonego rozwoju. Oznacza to, że urzędnicy planujący obszary powinni dostrzegać potrzeby gospodarki, społeczeństwa oraz środowiska kulturowego.

 

Realizację planów ochrony jest sprawdzana poprzez system ocen oddziaływania na środowisko. Ponadto oceny są wykonywane dla inwestycji, które mogą mieć istotny wpływ na obszar Natura 2000. Takimi inwestycjami mogą być drogi, mosty, linie kolejowe, ale także obiekty przemysłowe. Również strategie dla regionu lub całego kraju mogą znacząco oddziaływać. Należy podkreślić, że wykonanie wielu inwestycji jest możliwe. Konieczne jest jednak uwzględnienie w trakcie planowania przedsięwzięcia bardzo rygorystycznych procedur.

 

W planowaniu przedsięwzięciach podejmowanych na obszarach Natura 2000 należy brać pod uwagę tak zwane podręczniki dobrych praktyk. Dostępne są one na oficjalnych stronach Unii Europejskiej. Jeden z najbliższych artykułów będzie poświęcony tematyce zarządzania na obszarach Natury 2000 oraz tego co można, a czego nie można tam robić. 

 

  W celu zachęcenia do ochrony oraz stosowania dobrych praktyk na obszarach Natura 2000 Unia Europejska wprowadziła specjalny program pomocowy LIFE +. Dodatkowo część działań może być finansowana z funduszy strukturalnych oraz z Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich. Więcej na ten temat funduszy unijnych i Natury 2000 w Warszawie niebawem na stronie.   

 

Przydatne linki:

Zestawienia dotyczące obszarów Natura 2000 w Unii Europejskiej:

http://ec.europa.eu/environment/nature/natura2000/barometer/docs/sci.pdf

http://ec.europa.eu/environment/nature/natura2000/barometer/docs/spa.pdf

Więcej o obszarach Natura 2000 w Polsce:

http://natura2000.gdos.gov.pl/natura2000/pl/o_obszarach.php

Gospodarowanie na obszarach Natura 2000:

http://ec.europa.eu/environment/nature/natura2000/management/index_en.htm